قاجار از قضيه اشغال شهر و فراخواندن حسام السلطنه از شهر هرات به تهران ؛ « 1 » وادار كردند . انگليسىها به ميرزا آقا خان نورى وعده رشوه دادند و او به خيال به سلطنت رسيدن ، دولت ايران را از ضبط هرات منصرف نمود و حكمى به حسام السلطنه نوشت كه هرات را تخليه نمايد و به مشهد باز گردد تا دولت انگليس دست از حمله به بنادر فارس بردارد . « 2 » در سال 1273 ه . ق در پاريس معاهده‌اى بسيار ننگين با تلاش آقا خان نورى صدر اعظم دست‌نشانده انگليس بين ايران و انگليس بسته شد كه به موجب آن دولت ايران ، افغانستان را يكسره به دولت انگليس بخشيد . « 3 » قبل از انعقاد اين قرارداد حسام السلطنه به تهران پيام فرستاد و يادآور شد كه در هندوستان شورش عظيم بر پا شده است ؛ بنابراين هرچه از انگليسىها بخواهيد ، خواهند داد ، بيدار باشيد ، مفت نبازيد و نوشت كه از آمدن كشتىهاى انگليسى به بوشهر نگران نباشيد ، انگليسىها هرگز نمىتوانند از برازجان بالاتر بيايند . حسام السلطنه ضمن نامه‌اى به شخص شاه نوشت كه شورش سپاهيان هند شروع شده اگر اجازه مىفرماييد با همين قشونى كه همراه دارم به هندوستان بروم . « 4 » در اين شرايط ميرزا آقا خان نورى نزد شاه عليه حسام السلطنه به بدگويى پرداخت و شواهدى آورد كه اگر حسام السلطنه به هندوستان برود سلطنت ايران را هم به رايگان به دست خواهد گرفت . « 5 » بدين شكل هرات از ايران جدا گشت و حسام السلطنه چون طرف بىمهرى دولت انگليس و ميرزا آقا خان نورى بود از خراسان احضار و به جاى وى حمزه ميرزا حشمت الدوله در سال 1275 ه . ق به خراسان فرستاده شد . حسام السلطنه در اين سال به جاى

--> ( 1 ) - ناصر نجمى : پيشين / 184 - 185 ( 2 ) - همان / 210 - 211 ( 3 ) - سيد على ميرنيا : وقايع خاور ايران 1 / 112 - 118 ؛ ناصر نجمى : پيشين / 220 - 225 ( 4 ) - مهدى بامداد : پيشين 2 / 106 - 107 ( 5 ) - همان 2 / 107